Główny cel priorytetu
Poprawa bezpieczeństwa energetycznego państwa poprzez tworzenie nowych zdolności przesyłowych i transportowych, gazu ziemnego, ropy naftowej i produktów ropopochodnych, energii elektrycznej oraz poprzez rozbudowę podziemnych magazynów gazu ziemnego i magazynowanie ropy naftowej i jej pochodnych, a także poprzez zapewnienie dostępności sieci gazowej na terenach niezgazyfikowanych i modernizację istniejących sieci dystrybucji. Dywersyfikacja źródeł energii będzie dodatkowo wspierana poprzez zwiększenie dostępności na rynku urządzeń do produkcji energii ze źródeł odnawialnych. Cele szczegółowe priorytetu:
-
Rozwój systemów przesyłowych i dystrybucyjnych gazu ziemnego, ropy naftowej i produktów ropopochodnych,
-
Rozwój systemów przesyłowych energii elektrycznej,
-
Budowa i rozbudowa magazynów gazu ziemnego, a także magazynowanie ropy naftowej i produktów ropopochodnych,
-
Budowa systemów dystrybucji gazu ziemnego na terenach niezgazyfikowanych i modernizacja istniejących sieci dystrybucji,
-
Rozwój przemysłu produkującego urzadzenia służące do produkcji paliw i energii ze źródeł odnawialnych.
Opis i uzasadnienie priorytetu
Priorytet „Bezpieczeństwo energetyczne” realizuje cele polityki energetycznej Polski w zakresie zapewnienia bezpieczeństwa energetycznego kraju, które rozumiane jest jako większy stopień zdywersyfikowania źródeł dostaw, poprawa systemów transportu, przesyłu i dystrybucji paliw, poprawa systemów przesyłu energii oraz osiągnięcie stanu zapasów paliw w ilości zapewniającej utrzymanie ciągłości dostaw do odbiorców. Jednocześnie, będąc członkiem Unii Europejskiej, Polska prowadzi taką politykę energetyczną, która uwzględnia również interesy innych państw członkowskich. Realizując projekty, które przyczyniają się do zwiększenia bezpieczeństwa dostaw paliw i energii elektrycznej na rynek wewnętrzny, Polska umacnia bezpieczeństwo całej wspólnoty i wypełnia przyjęte na siebie zobowiązania związane z tworzeniem jednolitego, konkurencyjnego rynku paliw i energii Unii.
W ramach priorytetu wsparcie uzyskają działania obejmujące rozwój systemów przesyłowych i dystrybucyjnych gazu ziemnego, ropy naftowej i jej produktów, rozwój systemów przesyłowych energii elektrycznej oraz budowa i rozbudowa podziemnych magazynów gazu ziemnego i produktów ropopochodnych. Dofinansowanie w ramach priorytetu obejmie także budowę systemów dystrybucji gazu ziemnego na terenach niezgazyfikowanych. Ponadto wsparcie przeznaczone będzie na przygotowanie dokumentacji technicznej dotyczącej inwestycji zgodnej z celami priorytetu.
Projekty magazynów gazu są kluczowe dla zapewnienia bezpieczeństwa energetycznego Polski. Projekty usług magazynowania gazu finansowane z Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego w ramach Programu Infrastruktura i Środowisko będą udostępnione w zgodzie z dyrektywą 2003/55/WE. Niezbędna jest także rozbudowa sieci przesyłowej szczególnie na obszarach o ograniczonej przepustowości tak, aby zapewnić bezpieczeństwo dostaw do konsumentów i umożliwić przesyłanie zwiększonych ilości gazu ziemnego, dostarczanego przez różne podmioty.
Budowa i rozbudowa magazynów na ropę, produkty ropopochodne oraz gaz ziemny jest niezbędnym elementem wzmacniania bezpieczeństwa państwa w warunkach niestabilności rynków zewnętrznych spowodowanej zarówno czynnikami naturalnymi (powodzie, huragany, ostre zimy itp.), jak i zmieniającą się sytuacją polityczną i ekonomiczną państw-eksporterów.
W odniesieniu do zapasów gazu ziemnego, ich utrzymywanie, jako jeden ze sposobów zapewnienia bezpieczeństwa rynku gazu, jest ujęte w dyrektywie 2004/67/WE.
Z kolei dywersyfikacja może być zapewniona jedynie poprzez budowę nowych dróg dostaw nośników energii z kierunków innych niż dotychczasowe (chodzi o wykorzystanie alternatywnych źródeł dostaw). Z tego punktu widzenia nie do przeceniania są projekty takie, jak np. przedłużenie rurociągu Odessa-Brody do Płocka, które dają potencjalną możliwość dostępu do ropy z rejonu Morza Kaspijskiego. Odpowiednie projekty rezerwowe będą przygotowywane równolegle do projektu przedłużenia rurociągu Odessa-Brody w celu zastąpienia go, jeśli okaże się to konieczne.
Budowa międzynarodowych linii elektroenergetycznych jest kolejnym kluczowym elementem dla zapewnienia bezpieczeństwa energetycznego kraju. Realizacja tego typu projektów, oprócz szczególnego zaznaczenia dla tworzenia europejskiego rynku energii, stworzy możliwość importu energii elektrycznej z nowych kierunków, a także zwiększy znaczenie Polski jako kraju tranzytowego dla energii elektrycznej.
Prognozowane zwiększenie zużycia gazu ziemnego wymaga natomiast poważnych inwestycji związanych z rozbudową sieci przesyłowych i dystrybucyjnych. Niezbędna jest ich modernizacja oraz zwiększenie przepustowości, aby nie powstawały nigdzie niebezpieczne dla całego systemu i powodujące niedogodności dla odbiorców tzw. „wąskie gardła”. Rozbudowa sieci przesyłowej zwiększa także możliwość swobodnego dostępu do infrastruktury stronom trzecim.
W związku z powyższym w ramach priorytetu X będą realizowane zarówno projekty wymienione jak i obecnie nie wymienione na liście projektów TEN-E. Projekty realizowane w ramach sieci TEN-E przewidziane do wsparcia w ramach tego priorytetu to budowa połączenia elektroenergetycznego Polska-Litwa, budowa podziemnych magazynów gazu w Wierzchowicach i Kosakowie oraz terminala LNG w Świnoujściu.
Warunkiem uzyskania wsparcia będzie wykazanie niedoskonałości mechanizmów rynkowych w odniesieniu do poszczególnych projektów oraz wykazanie, że realizacja projektu nie będzie powodowała utrudnień w liberalizacji rynku energii.
Dla wsparcia celu, jakim jest rozwój przemysłu produkującego urządzenia służące do produkcji paliw i energii ze źródeł odnawialnych przewiduje się również możliwość współfinansowania ze środków Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego inwestycji przedsiębiorstw w zakresie produkcji urządzeń dla OZE np. turbin, śmigieł, wież, kotłów na biomasę, kolektorów słonecznych, pomp ciepła. Ponieważ istotną barierą rozwoju OZE jest niedostatecznie rozwinięta produkcja sprawdzonych technologii, ich współfinansowanie przyczyni się do szybszego osiągnięcia celów w zakresie OZE i wzmocnienia bezpieczeństwa energetycznego kraju poprzez dywersyfikację źródeł energii.
Beneficjenci
Głównymi beneficjentami w ramach priorytetu będą mogli być przede wszystkim: przedsiębiorcy, w tym przedsiębiorstwa obrotu oraz operatorzy systemów przesyłowych i dystrybucyjnych energii elektrycznej, gazu ziemnego i ropy naftowej.